Denigrerend praten over andere culturen voedt polarisatie
15 december 2008 - Friesch Dagblad
door Harry Prins
Denigrerend praten over andere culturen voedt polarisatie
Op de dag dat onderzoekers van de Anne Frank Stichting en de Universiteit Leiden de partij van Geert Wilders als extreemrechts bestempelden, liet VVD-leider Mark Rutte weer van zich horen. In een interview met dagblad De Pers antwoordt Rutte op de vraag dat de islam invloed heeft op onze cultuur: "Voor zo ver dat gaat om couscous eten, vind ik het allemaal prima. Maar het kan niet zo zijn dat wij concessies doen op basiswaarden, zoals de gelijkwaardigheid van vrouwen en homo's." Volgens Rutte bevat de joods-christelijke traditie die waarden al; daar heeft hij de islam niet voor nodig. "Ik zie in hun waardenstelsel geen toegevoegde waarde," aldus de liberale fractievoorzitter.
Het probleem met de opmerkingen van Rutte - en met hem andere politici, zoals oud-VVD-er Wilders - is dat op wat ze zeggen niet veel aangemerkt kan worden. Natuurlijk: voor het gemak gaat Rutte voorbij aan de eeuwenlange wisselwerking en kruisbestuiving die er heeft plaatsgevonden tussen het Westen en de islam. Juist een land als Nederland - met Nederlands-Indië driehonderd jaar lang het grootste moslimland ter wereld - heeft hier ervaring mee. Ook geen woord van Rutte over de rijkdom van de Griekse filosofie die voor een aantal eeuwen in de bibliotheken van de kalifaten werd bewaard en bestudeerd. Ook niets over de astronomische, medische en wiskundige kennis die in de islamitische wereld aanwezig was. Geen woord over de duizenden moslimsoldaten die in de Eerste en Tweede Wereldoorlog in de geallieerde legers tegen de nazi's vochten. Dat alles is toch wel iets meer van betekenis dat enkel het eten van couscous...
Hoe zou Rutte het overigens vinden als mensen voortdurend zouden zeggen dat de enige bijdrage van het liberalisme ‘krijtstreep en sigaar' is?
Nee, het probleem met Rutte's uitlatingen is de achteloosheid waarmee ze worden neergezet. Rutte spreekt dan wel beschaafd, maar door zijn opmerkingen ontstaat het idee dat ‘de' islam helemaal niets voorstelt. Dat de tweede wereldreligie met gemak terzijde kan worden geschoven, als van geen betekenis teniet kan worden gedaan. Je hoort Rutte denken: "Ach, die islam. Dat levert alleen maar lekker eten op". Opmerkelijk genoeg was dat jaren geleden juist de rechtse kritiek op voorstanders van de multiculturele samenleving: "Jullie hebben alleen maar oog voor de verrijking die migranten voor de samenleving betekenen."
Het is een open deur, maar de Nederlandse samenleving is gepolariseerd. Het vraagt van politici zorgvuldigheid in de dingen die ze zeggen. Simon Cohen, directeur van Global Tolerance, een internationale organisatie voor interreligieuze groepen, schrijft in de Washington Post dat het gebruik van het woord ‘moslimterrorist' in media en politiek een verkeerd beeld geeft van de islam. Voor miljoenen gelovigen betekent de islam juist een vreedzame manier van leven. Uit een wereldwijd onderzoek van Gallup blijkt dat de overgrote meerderheid van moslims geweld afkeurt. Het is juist die kleine harde kern van moslims die kiest voor geweld. Cohen pleit ervoor om daarvoor niet het begrip ‘moslimterrorist' te gebruiken, maar gewoon ‘terrorist'. Hij vindt niet dat er helemaal niet meer verwezen mag worden naar de religieuze motieven van terroristen (zoals die bijvoorbeeld in Mumbai), maar zegt dat de media dat moet doen in weloverwogen commentaren. Het achteloos strooien van begrippen en het voortdurend koppelen van terreur aan islam geeft een verkeerd beeld en belemmert het werk van duizenden individuen en organisaties die juist bezig zijn de relaties tussen religies en samenlevingen te verbeteren.
De VVD strijdt om de gunst van de rechtse kiezer. Grote woorden, krijgshaftig taalgebruik en ‘Jip en Janneke'-taal horen blijkbaar bij dat gevecht. Schamperen over een theedrinkende burgemeester doet het goed voor de bühne, maar het levert geen enkele positieve bijdrage aan de uitdagingen waar de samenleving voor staat. Het gaat juist om samenleven. Daarin moeten zaken die scheef zijn wel worden benoemd, maar helder en met uiterste zorgvuldigheid. Anders winnen de ongenuanceerde radicalen - van welke groepering of partij dan ook. Dan is het geen samen-leven, maar ieder voor zich en tegen elkaar. Daar kunnen kilo's couscous geen verandering in brengen.
