Arabische supervrouwen

Leeuwarder Courant, 7 maart, door Harry Prins, medewerker Tûmba

De Friese Vrouwenweek besteedt dit jaar aandacht aan ‘supervrouwen': vrouwen die allerhande taken moeten combineren, zoals opvoeding, huishouding, verzorging en werk. Hoewel het met de rechten van vrouwen in Nederland goed lijkt gesteld, stelt de samenleving hoge eisen aan hen. Vrouwen in Arabische landen moeten aan nog hogere eisen voldoen. De Arab Human Development Reports (AHDR), die sinds 1999 verschijnen, laten een weinig rooskleurig beeld zien van de positie en rechten van islamitische vrouwen. Op een aantal basisvrijheden kunnen vrouwen geen aanspraak maken. Dit belemmert hen in hun eigen sociale en economische ontwikkeling en heeft ook een negatieve invloed op de ontwikkeling van Arabische landen.

Een rapport dat geschreven is in opdracht van het Duitse ministerie van Ontwikkelingssamenwerking brengt deze discriminatie in beeld, maar beschrijft tevens een aantal initiatieven die hebben geleid tot de verbetering van de positie van Arabische vrouwen.
In Egypte lobbyde de Association for the Development and Enhancement of Women (ADEW) met succes voor een wijziging van de wet die het voor vrouwen onmogelijk maakte dat hun kinderen dezelfde nationaliteit konden verkrijgen als zijzelf. In 2004 werd de wet gewijzigd, waardoor vrouwen die getrouwd zijn met een man van een andere nationaliteit zelf mogen bepalen welke nationaliteit hun kind krijgt. ADEW slaagde er, onder andere met hulp van Suzanne Mubarak, Egypte's firts lady, erin dat duizenden vrouwen eindelijk een eigen identiteitsbewijs ontvingen.
In Jordanië is een nationale coalitie gevormd die ervoor ijvert dat de nu tijdelijke wetten die de minimum huwelijksleeftijd van vrouwen regelen, officieel worden.
Vrouwenorganisatie Women's Forum for Research and Training (WFRT) in Jemen geeft trainingen en workshops aan vrouwen en islamitische predikers waarin een vrouwvriendelijke lezing van de Koran wordt gegeven.

Er is meer positief nieuws uit de islamitische wereld. Bewijs hiervan is Musawah, Arabisch voor gelijkheid, een nieuwe mondiale beweging die ijvert voor gelijkheid en rechtvaardigheid van mannen en vrouwen in moslimfamilies. De beweging werd op 14 februari in Kuala Lumpur, Maleisië, officieel gelanceerd. "Dit was geweldig. Ik kreeg opnieuw kippenvel, net als toen Mandela werd vrijgelaten," vertelt Waheeda Amien, oprichtster van de islamitische vrouwenbeweging Shura Yabfazi in Zuid-Afrika. "Dit gaat over wie je echt bent: als feministe en moslima," zegt de Egyptische vrouwenactiviste Hadil el-Khouly.

In de Maleisische hoofdstad presenteerden 250 wetenschappers en activisten uit 48 moslimlanden het actieplan, waar twee jaar aan is gewerkt. De beweging gaat ervan uit dat gelijkheid van moslimvrouwen en moslimmannen mogelijk moet zijn op basis van de islamitische leer, universele mensenrechten, en grondwettelijke rechten. Het eerste uitgangspunt om die gelijkheid te bereiken: "De universele en islamitische waarden van gelijkheid, non-discriminatie, rechtvaardigheid en waardigheid vormen de basis van alle menselijke relaties". Cassandra Balchin, journalist en onderzoeker, schrijft op de website OpenDemocracy: "Dit uitgangspunt zal voor critici ketters zijn. Voor universalisten, die vinden dat uitingen van religie en cultuur onverenigbaar zijn met universele mensenrechten, en voor islamisten, die van mening zijn dat islamitische normen een andere opvatting geeft van rechten."

Mussawah gaat nog een stap verder, door te stellen dat islamitische wetten voor familie en gezin niet goddelijk bevolen zijn, maar door mensen zijn geïnterpreteerd. Daarmee staan deze wetten open voor discussie en verandering. Moslimwetgevers vinden dat het debat over islamitische wetten afgesloten is en dat daarmee sociale onrust wordt voorkomen. Musawah is juist van mening dat die onrust door de sociale ongelijkheid tussen mannen en vrouwen al bestaat.

Het tweede uitgangspunt van de beweging is "Volledig en gelijkwaardig burgerschap, inclusief deelname aan alle aspecten van de samenleving, is het recht van ieder individu". Met het idee van burgerschap stelt Musawah niet alleen het patriarchale denken in de moslimwereld aan de kaak, maar bekritiseert ze ook de gedachte dat moslims meer of minder zijn dan anderen.

Het derde en laatste uitgangspunt luidt: "Gelijkheid tussen mannen en vrouwen vereist gelijkheid in het gezin". Concreet betekent dit de vrijheid om je partner te kiezen, het recht om te trouwen of om te scheiden, gelijke eigendomsrechten voor mannen en vrouwen, en gelijke rechten en verantwoordelijkheden voor mannen en vrouwen betreffende kinderen.

Musawah, begonnen vanuit de activiteiten van de ‘Sisters in Islam‘, een vrouwenbeweging in Maleisië, is niet de enige mondiale beweging voor moslima's. ‘Women Living Under Muslim Laws‘ en ‘Women's Islamic Initiative in Spirituality and Equity‘ bijvoorbeeld streven dezelfde doelen na. Shaista Gohir van het moslimvrouwen-netwerk in Groot-Brittannië, zegt over Musawah: "Toen ik begon met studie en het zoeken naar antwoorden dacht ik dat er maar een of twee andere vrouwen zouden zijn zoals ik. Nu weet ik dat er miljoenen zijn!"