Populisme, geen incident

Tûmba heeft een geslaagde bijeenkomst gehouden 21 februari, over het thema "populisme", rondom de film Vox Populi van Eddy Terstall.

Aanhangers van populistische partijen voelen zich vaak gediscrimineerd: ze worden niet serieus genomen door de politiek en de media. Tegenstanders van populistische partijen vinden daarentegen juist dat populisten met hun ongenuanceerde uitspraken discrimineren. Reden voor Tûmba, centrum voor wereldburgerschap en gelijke behandeling, een bijeenkomst te organiseren rondom het thema Populisme, geen incident, want het lijkt verstandig er vanuit te gaan dat het populisme geen tijdelijke trend is, maar voorlopig blijft.

De socioloog Dick Pels hield voorafgaand aan de vertoning van de film een betoog over populisme als een blijvend verschijnsel, lees hier verder zijn stuk "Populisme moet blijven" en meer op de website van de Waterlandstichting.

Na afloop van de film werd in een forum onder leiding van Wiebe Pennewaard (redacteur Leeuwarder Courant) gediscussieerd met Dick Pels, Eddy Terstall, Ger Jaarsma (Voorzitter VVD Friesland) en Eric Hoekstra (schrijver van
het pamflet ‘Leve het populisme').

Achtergrond informatie

In zijn Pamflet voor populisme betoogt David van Reybrouck dat het populisme geen incident is, maar voorlopig blijft omdat het een solide basis heeft: het is de uitdrukking van de groeiende tweedeling tussen hoog- en laagopgeleiden in de moderne kennissamenleving. Evenals bestuurskundige Mark Bovens wijst hij het opleidingsniveau aan als de basis van een nieuwe maatschappelijke breuklijn, die meer nog dan inkomensgrootte verschillen in levensstijl, culturele smaak en politieke opvattingen bepaalt. Bovens spreekt van een ‘diplomademocratie': de politieke klasse wordt vooral gevormd door hoogopgeleiden. Er is sprake van een groeiende kloof tussen subculturen: het SBS6-Telegraaf-Radio 538-kamp versus het VPRO-NRC-Radio 4-kamp. Hoe lager het onderwijspeil, des te meer men zich verliezer voelt van de globalisering en des te groter het algemene wantrouwen is in de politiek. Populistische politici geven stem aan dit wantrouwen en onbehagen van laagopgeleide autochtonen.

Hoogopgeleiden zijn nauwelijks doordrongen van de ernst van deze sociale, culturele en politieke kloof. In plaats van het populisme te beschimpen zouden ze de voedingsbodem ervan serieuzer in ogenschouw moeten nemen, zegt Van Reybrouck. De laaggeschoolden zijn "aan de markt cadeau gedaan". De elite zou de cultuureducatie weer ernstig moeten nemen: volksverheffing is geen schande, maar van belang in een democratische rechtsstaat. Het lot van de laaggeschoolden is te belangrijk om aan het "duistere" populisme over te laten.

Nederlandse populisten zijn niet alleen ontevreden over de politiek, ook de media deugen in hun ogen niet. Ronald Sørensen, fractievoorzitter van Leefbaar Rotterdam, wil via de Populistische Omroep Nederland (PON) landelijke radio en televisie maken. Hij is ontevreden over de bestaande omroepen, die veel te weinig platform bieden voor politici als Wilders en Verdonk of hun aanhangers: "Altijd en eeuwig worden ze in het linkse verdomhoekje gezet." De weblog GeenStijl.nl heeft ook aangekondigd omroep te willen worden, onder de voorlopige naam POWNED (Publieke Omroep Weldenkend Nederland En Dergelijke).

Henri Beunders van de Erasmus Universiteit heeft begrip voor het populistische streven: "Je kunt nog zo vaak Verdonk uitnodigen in NOVA, maar als je lichaamstemperatuur en je misprijzende, interrumperende opmerkingen, zeggen: ‘fascistisch wijf'', dan kun je je wel verschuilen achter ‘objectiviteit, neutraliteit en professionaliteit' en ook nog ‘kritisch', maar de kijker weet beter (...)" Wouter Kurpershoek (Eén vandaag) kiest een andere positie. Tijdens een debat georganiseerd door de Nederlandse Vereniging van Journalisten zei hij: "Kennelijk maakt de journalist een buiging richting kijkers: wat wilt u dat we brengen. Dat heeft voordelen, want je komt uit je ivoren toren, je bent meer betrokken bij wat je maakt. Het nadeel is: je weet niet waar die buiging gaat eindigen. Ik maak me daar zelf zorgen over. Er zitten grenzen aan het u-vraagt-wij-draaien. Ik ben erg geïnteresseerd in de vraag: Hoe diep moet je buigen voor de wensen van het publiek? Waar houdt het op?"

In zijn nieuwste film Vox Populi geeft regisseur Eddy Terstall zijn visie op de Nederlandse rechtsstaat en op de gebrekkige communicatie tussen volk en politiek. Hoofdpersoon in de film is Jos, een ervaren politicus van een extreem politiek correcte partij die er slecht voor staat. Als zijn dochter Zoë een relatie krijgt met Sjef, een jonge marechaussee, komt Jos in aanraking met de volkse logica van zijn nieuwe schoonfamilie. Sjef's vader Nico, Jordanees, is autohandelaar en haat politici. Hij heeft een groot hart, maar ook zijn eigen gevoel voor rechtvaardigheid en logica. Als hij al stemt, is het op een van de mopperpartijen. Jos begint de standpunten van de schoonfamilie te gebruiken in zijn politieke optreden, wat hem snel doet stijgen in de peilingen. Het ego van deze ijdele, maar ook charmante man in midlife crisis, al gestreeld door zijn relatie met de jonge stagiaire Nina, begint steeds grotere vormen aan te nemen. Ook weet Jos niet waar volks ophoudt en rechts begint. Zal hij de balans in zijn politieke en privéleven op tijd weten te hervinden?